Vài dòng hiện sinh

Con người sống trong cùng một thế giới, nhưng mỗi người lại nhìn thấy một hiện thực khác nhau. Bởi trải nghiệm khác nhau, sự học và đọc khác nhau, nên lăng kính tri nhận cố nhiên khác nhau. Ta nghĩ gì, tin gì, toàn bộ hiện thực được vẽ ra theo niềm tin, suy nghĩ ấy. Hiện thực không chỉ là thế giới nằm ngoài kia, mà còn là bức tranh được dựng lên trong tâm tưởng của mỗi người. Thế nên, song song với thế giới vật chất hữu hình là cả một thế giới tinh thần vô cùng phức tạp, được đan dệt bằng đủ dạng xúc cảm, tư tưởng, ký ức và niềm tin v.v. Khi ta tin là vậy, mọi sự diễn ra đúng như vậy; khi chưa/không tin, thì cùng một sự việc lại chẳng mang nghĩa lý gì. Người tin vào thần số học định vị con người bằng những con số; người tin mười hai con giáp xây nên cả một hệ quy chiếu xung – hợp v.v. Một người Công giáo nhìn đâu cũng thấy ý Chúa, thấy dấu chỉ thiêng liêng; một người Phật tử lại soi mọi biến chuyển của đời sống qua nhân quả, duyên nghiệp v.v. Hiện thực rộng lớn ngoài kia cho phép vô vàn khả thể, và cũng chấp nhận đủ mọi cách tri nhận khác nhau. Rồi một ngày nào đó, theo tiến trình mở rộng của ý thức, qua những va chạm, tương tác, những lần đọc, học, những chuyến đi, con người lại dịch chuyển. Người ta rời khỏi nhận thức cũ để bước sang một nhận thức mới, rời khỏi niềm tin này để thử sống trong một niềm tin khác v.v. Người chịu học, chịu đọc, chịu trải nghiệm, chịu đổi mới mình sẽ thực sự cảm nhận được sự đa dạng, muôn màu của sự sống, của chính bản thể nơi mình. Cũng cùng một lẽ, mỗi khi một ý kiến được phát biểu, một nhận thức được trình bày, một tác phẩm được chào đời, sẽ đều nhận về muôn vàn cách diễn giải, phản biện, đồng tình hay phủ định. Đám đông luôn chứa đủ mọi tầng nhận thức, và ai ở trong ma trận của mình cũng đều tin rằng cách lý giải của mình là đúng nhất, thậm chí đôi co không hồi kết. Xét đến cùng, sống được và vui được với chính mình, độc hành trong thế giới duy nhất nơi tâm tưởng thật là một niềm hạnh phúc. May mắn hơn nữa là nếu có thêm đôi ba người bạn, không cần nói nhiều mà vẫn hiểu nhau, cùng chia sẻ được cảm quan về đời sống, ấy càng là điều hy hữu. Nhân sinh suy cho cùng tựa như một chặng lữ hành: đến chơi, trải nghiệm, học hỏi, và rồi “quit game”. Đúng sai, thật giả, nhiều khi khó phân định rạch ròi, vì hiện thực vốn dĩ cho phép quá nhiều khả thể. Đào Tấn nói: “Đời thảy như tuồng, chốn giả cười chi kêu chẳng thật!” Dĩ nhiên, Đào Tấn là nhà soạn tuồng nên nhìn đâu chẳng thấy các vở diễn, song ý tứ ông nói thì thật thú vị: nhiều khi ta thấy mọi sự bất như ý, ta cười chua chát, đơn giản vì ta tin mọi thứ quá thật mà thôi. Ở một phiên bản ta khác, nhìn mọi thứ rộng hơn, hiện thực sẽ lại khác.