Viết về NGHỆ THUẬT (P1)

Nghệ thuật xưa nay chưa từng gò bó trong một khuôn mẫu duy nhất. Cũng như mọi con đường nhân sinh đều là khả thể, ai cũng có quyền viết nên định nghĩa cho mình. Có người tìm thấy nghệ thuật trong cái đẹp, người khác lại nhìn ra nó trong cái xấu xí, bất toàn; có sáng tác đem đến sự an nhiên, dễ chịu, cũng có sáng tác khuấy động những tầng sâu bất an của tâm thức. Kẻ thì quay về cổ phong, nhặt nhạnh từng nét “phấn hương thừa”; người lại đi về phía tiền vệ, phá bỏ khuôn thước để khai mở lối mới v.v. rốt cuộc, tất cả chỉ là những cách biểu đạt khác nhau phát xuất từ nhận thức, trải nghiệm, cùng những rung cảm không thể vay mượn.

Bởi vậy mọi biểu đạt khởi sinh từ bàn tay, khối óc và mạch cảm xúc cá nhân đều là độc bản. Không có hai nhát cọ nào hoàn toàn trùng lặp, cũng như không có hai linh hồn nào chung một khuôn dạng. Dĩ nhiên, cũng không có ai sinh ra tự khoảng trống hư vô. Ai chẳng mang trong mình vô vàn bóng vết của những người đi trước, những ý niệm, phong cách, mỹ cảm được trao truyền xuyên qua không-thời-gian. Việc học, đọc, nghiền ngẫm, hấp thu, khiến mọi chất liệu dung hội đắp nên da thịt. Và chính trong sự tổng hợp chằng chịt ấy, cái duy nhất - độc bản được sản sinh. Bởi bất kỳ sự tiếp biến - biến dị nào, khi đã đi qua một tâm trí và đời sống cụ thể, đều không thể lặp lại. Chỉ cần bền bỉ tích lũy, miệt mài sáng tác, phong cách riêng tự nhiên thành hình, không cần nhọc công tìm kiếm.

Tuy vậy, nghệ thuật chưa từng dung dưỡng sự ngủ yên hay cái chết lâm sàng. Nó được tạo tác từ những vốn liếng không ngừng bồi đắp như ý niệm, kỹ thuật, chất liệu, và vì thế, luôn đòi hỏi tinh thần sáng tân bất đoạn. Sự lặp lại người khác và lặp lại chính mình khiến sự sáng tạo mất đi sinh khí. Cái tôi cũ không diệt thì cái tôi mới không sinh. Vậy nên, mỗi hành trình sáng tạo luôn là con đường độc hành và vượt thoát chính mình. Sự cô độc mang lại không gian tĩnh tại để lắng nghe cuộc đối thoại âm thầm của bản ngã. Và khi cuộc đối thoại ấy còn tiếp diễn, nghệ thuật còn sống, còn vận động, như dòng chảy lặng lẽ đi về phía vô cùng. Khi ấy người sáng tác chẳng cần quan tâm là nghệ thuật vị nhân sinh hay vị nghệ thuật, mà chỉ cần biểu đạt sự hiện hữu của chính mình trong từng lát cắt hiện tại mà thôi.