Tâm không chết - Đạo không sinh

Nay đọc được một câu của cụ Nguyễn Đức Đạt (1824 - 1887) thật hay: “Ở không vắng lặng, nghĩ không sâu sắc. Thân không khốn cùng, chí không vững chắc. Cây lao xao vì gió khuấy động. Nước rì rầm vì đá va đập. Bởi khốn cùng, từ đó hổ thẹn, từ đó kích thích, từ đó khởi phát, từ đó thông suốt.” Cuộc sống thi thoảng lại đẩy người ta vào khốn cảnh như một cách âm thầm tôi luyện tâm trí. Không có trắc trở, con người khó mà trưởng thành. Người ta không học được nhiều qua lời nói, mà qua chính trải nghiệm của mình. Chính những khảm kha, khốn đốn, những vô minh, chấp niệm, tưởng vô nghĩa lại trở thành dưỡng chất nảy sinh trí tuệ. Ao không bùn, sen không mọc, tâm không chết, đạo không sinh. Phải đi qua những cơn khủng hoảng, phải để cái tôi cũ đầy vọng tưởng, vướng mắc “chết đi”, cái tôi mới thông suốt, khoáng đạt, bình yên mới có cơ hội hình thành.