Muôn vàn kết nối (CHUYỆN TRÀ)

[…] Làm sao để nhận biết được một bài thơ, một bức tranh, một bản nhạc hay? Người đó trả lời, dùng trực giác có thể cảm nhận được, chẳng phải vậy sao? Đúng là dùng trực giác có thể cảm nhận được ít nhiều. Song trực giác không tự nhiên có sẵn, mà được tích lũy dần từ những trải nghiệm, tiếp xúc dù có ý thức hay vô thức trong quá khứ. Để cảm biết được trà ngon, việc đầu tiên vẫn phải uống trà nhiều và uống nhiều loại trà. Đó là trực cảm tự nhiên. Song chỉ dừng ở đó thôi chưa đủ. Vẫn cần tham khảo, học hỏi kinh nghiệm chia sẻ, kiến thức chắt lọc của những người đi trước, trừ phi là thiên tài, vô sư tự thông. Đối với âm nhạc, hội họa, văn chương cũng vậy. Để biết thơ liệu có hay, trước tiên vẫn phải đọc và cảm nhiều thơ, thứ đến nên đọc qua nền tảng thi pháp, mỹ học thơ ca v.v. Song dừng ở đó thôi vẫn chưa đủ. Bởi trực giác đâu chỉ bó hẹp mỗi vậy. Các cơ quan cảm giác, tinh thần của con người đều có sự gắn kết, liên đới. Mọi giai điệu từng nghe, hương vị từng nếm ngửi, hình ảnh từng ngắm nhìn, phim sách từng xem, ý niệm hành động từng tạo tác v.v. đều dựng đắp nên nền tảng vô thức khổng lồ, hình thành cái ta. Mỗi một sự cảm nhận, tiếp xúc, toàn bộ giác quan, tâm thức đều được huy động. Bởi vậy, ngắm hoa không chỉ còn là ngắm hoa, uống trà cũng không chỉ là uống trà. Sắc hương vị vận của trà và hoa bởi tâm thức con người truyền cảm mà hiển lộ. Bởi vậy, William BLake mới viết nên bài thơ nổi tiếng, thấm đẫm cả đạo học phương Tây và phương Đông: “ Nhìn thế giới trong một hạt cát, hoa đồng nội ánh hiện cả bầu không. Trong lòng tay nắm giữ cả Vô cùng, và vĩnh cửu trong một giờ thoáng chốc. ” ( To see a World in a Grain of Sand. And a Heaven in a Wild Flower. Hold Infinity in the palm of your hand. And Eternity in an hour ). Vậy nên, tư duy càng cởi mở, trải nghiệm càng nhiều, nhận thức và trực giác càng nhạy cảm, tinh tế. Sự bình thường sau cùng, tự thân cũng chứa đựng cả một thế giới cảm quan, an bình và kết nối.

Nguyễn Du từng viết: “ Thi nhân bất đắc kiến, kiến thi như kiến nhân” (Nhà thơ không còn gặp, thấy thơ như thấy người). Tôi trước hay đọc văn thơ cổ trung đại trong nước và khu vực Đông Á, trí nhớ ngôn ngữ tương đối tốt, thành ra dễ nhớ dễ thuộc, dễ “gặp” nhiều người xưa và cảm được tâm tình của họ. Sau dần đọc rộng hơn, đi nhiều hơn, hay tìm tòi, liên hệ giữa Đông Tây kim cổ, giữa các triều đại và thời đại, để nhận thức được sự dị đồng. Mỗi lần tiếp xúc với góc nhìn mới là mỗi lần nới rộng nhãn quan, để rồi nhận ra tất cả vốn được kết nối trong một chỉnh thể vô hình, nơi chúng ta gây ảnh hưởng và chịu ảnh hưởng lẫn nhau nhiều hơn những gì có thể tưởng tượng. Kishore Mahbubani, nhà ngoại giao Singapore, trong cuốn sách Can Asians think, quan sát thấy từ những năm 1990, ở các nước châu Á bắt đầu dấy lên những phong trào tái xác nhận các giá trị văn hóa truyền thống. Điều đó thể hiện khao khát kết nối lại với quá khứ, để tìm kiếm sự cân bằng phù hợp, sau khi kết nối này bị phá vỡ bởi sự thống trị của đế quốc và thế giới quan phương Tây trên toàn cầu. Ngoài ra, cũng thể hiện những cố gắng trong việc khẳng định cá tính cá nhân, quốc gia, bằng cách tăng cường lòng tự tôn đối với bản sắc văn hóa tinh thần vốn có, sau khi đã dung hòa với văn minh phương Tây. Đặt trong bối cảnh này, sự xuất hiện của những phong trào phục cổ, nghiên cứu văn hoá cung đình, ứng dụng trang phục truyền thống, họa tiết tranh dân gian, chạm khắc đình làng, cho tới các diễn đàn lịch sử, khảo cổ trên khắp các trang mạng xã hội Việt Nam trong hơn chục năm trở lại đây, không phải ngẫu nhiên. Ngàn năm áo mũ và cuốn Chuyện Trà bạn đang cầm trên tay đây cũng không ngoại lệ. Trong cuộc vận động tái xác lập bản sắc ấy, chắc chắn có những mâu thuẫn, tranh biện, cũng như sự ủng hộ, tán đồng, chín người thì mười ý. Tuy nhiên qua đó, chúng ta không ngừng hiểu biết hơn về bản thân cùng các cộng đồng dân tộc sinh sống chung quanh. Tất cả vốn đều kết nối và có sự ảnh hưởng lại qua, không có thứ gì là thuần chất. Quá khứ, hiện tại và tương lai vốn vẫn luôn kết nối, đồng hiện. Những việc ta tạo tác hôm nay không ngẫu nhiên và cũng không vô ích.